Deepfake đang nổi lên như một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất của thời đại trí tuệ nhân tạo, khi công nghệ này bị lợi dụng để phục vụ các hành vi lừa đảo ngày càng tinh vi. Theo các chuyên gia an ninh mạng, trung bình cứ 5 phút lại xảy ra một vụ lừa đảo sử dụng deepfake, cho thấy mức độ phổ biến và nguy hiểm của hình thức giả mạo mới này đối với người dùng cá nhân lẫn tổ chức.
Ngày 29.1, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia phối hợp cùng TikTok Việt Nam tổ chức tọa đàm với chủ đề “Vui Tết an toàn – không lo deepfake”.
Sự kiện nằm trong khuôn khổ chiến dịch “Chống lừa đảo trực tuyến 2025”, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về các rủi ro an ninh mạng trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng và khó kiểm soát.
Theo ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, báo cáo nghiên cứu và khảo sát an ninh mạng năm 2025 cho thấy số nạn nhân của lừa đảo trực tuyến đã giảm đáng kể so với năm trước. Cụ thể, tỷ lệ nạn nhân trong năm 2025 chỉ còn khoảng 0,18%, trong khi năm 2024 con số này lên tới 0,45%. Đây được xem là tín hiệu tích cực, phản ánh sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức xã hội nghề nghiệp và báo chí.
Tuy nhiên, ông Hiền nhấn mạnh rằng sự sụt giảm về số lượng không đồng nghĩa với việc mức độ nguy hiểm giảm đi. Ngược lại, các hình thức lừa đảo đang có xu hướng chuyển dịch sang những phương thức phức tạp hơn, khó nhận diện hơn. Trong đó, deepfake nổi lên như công cụ được kẻ xấu ưa chuộng để giả mạo hình ảnh, giọng nói, thậm chí danh tính của cá nhân hoặc tổ chức uy tín.
Thực tế cho thấy, các đoạn video, cuộc gọi hay tin nhắn sử dụng deepfake có thể tái hiện gần như hoàn hảo khuôn mặt và giọng nói của người quen, lãnh đạo hoặc đại diện cơ quan chức năng. Điều này khiến nhiều người dùng mất cảnh giác, tin rằng mình đang tương tác với đối tượng thật, từ đó dễ dàng làm theo các yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin nhạy cảm.
Trước thực trạng trên, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia đã đưa ra hàng loạt cảnh báo quan trọng. Trước hết, hình ảnh, giọng nói hay video không còn là căn cứ đủ tin cậy để xác thực danh tính. – Nguồn tin SUNWIN
Người dùng cần đặc biệt thận trọng với các yêu cầu liên quan đến tài chính hoặc thông tin cá nhân, kể cả khi chúng xuất phát từ những tài khoản quen thuộc.
Một đặc điểm phổ biến khác của lừa đảo deepfake là việc tạo áp lực về thời gian. Kẻ gian thường dựng lên các kịch bản khẩn cấp, buộc nạn nhân phải đưa ra quyết định nhanh chóng, không kịp kiểm chứng. Việc chủ động dừng lại, xác minh thông tin qua nhiều kênh chính thống được xem là bước quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro.
Bên cạnh đó, bảo vệ dữ liệu cá nhân đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn deepfake. Công nghệ giả mạo chỉ thực sự hiệu quả khi được “nuôi dưỡng” bằng dữ liệu thật. Việc chia sẻ công khai hình ảnh, giọng nói hay thông tin cá nhân trên mạng xã hội có thể vô tình trở thành nguyên liệu cho các hành vi lừa đảo tinh vi.
Mọi giao dịch tài chính cũng được khuyến nghị thực hiện thông qua các kênh chính thức. Người dùng cần hạn chế tối đa việc chuyển tiền theo hướng dẫn riêng lẻ hoặc qua các liên kết không rõ nguồn gốc. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, việc dừng giao dịch và liên hệ ngay với ngân hàng, nền tảng liên quan hoặc cơ quan chức năng là điều cần thiết.
Ở góc độ chuyên môn, ông Vũ Duy Hưng, chuyên gia Hưng AI Creative, nhận định deepfake đang là thách thức nghiêm trọng nhất của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo – nguồn tin Game bài SUNWIN
Công nghệ hiện nay cho phép tạo ra nội dung giả mạo với độ chân thực cao, dễ tiếp cận và vượt xa khả năng phân biệt bằng mắt thường của đa số người dùng. Chỉ riêng quý I/2025, tổng thiệt hại toàn cầu do lừa đảo deepfake đã lên tới khoảng 200 triệu USD.
PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng yếu tố tâm lý cũng góp phần khiến con người dễ trở thành nạn nhân. Tốc độ lan truyền thông tin nhanh cùng hội chứng FOMO khiến nhiều người phản ứng theo cảm xúc, thiếu thời gian cân nhắc rủi ro và kiểm chứng nguồn tin.
Theo các chuyên gia, giải pháp lâu dài để đối phó với deepfake không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở việc nâng cao kỹ năng số cho cộng đồng. Việc cài đặt các phần mềm hỗ trợ phòng chống lừa đảo, điển hình như nTrust do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia phát triển, có thể giúp người dùng chủ động hơn trong việc bảo vệ bản thân.
“Mỗi cá nhân cần biến các thao tác bảo vệ an toàn trên không gian mạng thành phản xạ tự nhiên”, PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh. Trong kỷ nguyên AI, khi ranh giới thật – giả ngày càng mong manh, sự tỉnh táo và kiến thức chính là lớp phòng vệ quan trọng nhất trước làn sóng lừa đảo deepfake.
